(5) Διεπιφάνεια Χρήσης :

Ένα από τα πιο σημαντικά τμήματα κάθε εφαρμογής και ειδικότερα αυτών που προορίζονται για το ευρύ κοινό είναι η Διεπιφάνεια Χρήσης ή User Interface (UI). Δηλαδή, το τμήμα εκείνο της εφαρμογής με το οποίο ο χρήστης έρχεται σε επαφή φυσικά και εννοιολογικά. Στην ουσία, το UI είναι μία γλώσσα εισόδου για τον χρήστη, μία γλώσα εξόδου για τον υπολογιστή και ένα προτόκολο για την αλληλεπίδρασή τους. Έτσι, ανεξάρτητα από την ποιότητα της εφαρμογής, ένα καλό UI είναι συχνά αυτό που θα ωθήσει τον χρήστη να ασχοληθεί με την εφαρμογή, ενώ αντίθετα ένα κακό UI θα τον αποθαρρύνει να την χρησιμοποιήσει.

Τι θα πει, όμως, «καλό» και «κακό» UI; Ποιά είναι τα κριτήρια για την αξιολόγησή του;

Κατ' αρχάς, θα πρέπει να είναι εύχρηστο. Και λέγοντας εύχρηστο, εννοούμε :

Ένα άλλο στοιχείο που λαμβάνεται σοβαρά υπ' όψη στα UIs είναι η εμφάνιση. Το πώς φαίνεται ένα UI είναι πολύ σημαντικό, καθώς η σωστή σχεδίασή του βοηθάει τον χρήστη να επικεντρώνει την προσοχή του κάθε φορά εκεί που χρειάζεται. Αυτό ελλαττώνει σημαντικά τον φόρτο εργασίας του χρήστη. Ακόμη, τα δίαφορα μέρη στα οποία χωρίζεται το UI πρέπει να είναι ξεκάθαρα, όχι μόνο οπτικά αλλά και με βάση την λειτουργικότητά τους.

Το UI είναι, όπως είπαμε, το μέσο επικοινωνίας χρήστη και υπολογιστή. Έτσι, αναπόφευκτα, οι σχεδιαστές του θα πρέπει να λάβουν υπ΄ όψη τους το κοινό που θα χρησιμο ποιήσει την εφαρμογή. Συγκεκριμένα, οι οδηγίες χρήσης που εμφανίζονται στην οθόνη πρέπει να είναι επαρκείς για να βοηθήσουν τον χρήστη να λύσει κάποιο πρόβλημα και να είναι στο κατάλληλο επίπεδο για το κοινό στο οποίο απευθύνεται η εφαρμογή. Επίσης, τα μυ νήματα λάθους πρέπει να είναι κατατοπιστικά και φιλικά, έτσι ώστε να μην «τρομοκρατούν» το χρήστη αλλά να τον βοηθάνε να εντοπίσει την πηγή του προβλήματος. Κάτι άλλο που πρέπει, επίσης, να προσεχθεί είναι η συμπεριφορά του UI κατά τη διάρκεια μεγάλων καθυστερήσεων του συστήματος. Η σωστή και ενδεδειγμένη συμπεριφορά είναι η γνωστοποίηση με κάποιο τρόπο στο χρήστη ότι το σύστημα εκτελεί κάποια χρονοβόρα λειτουργία. Μάλιστα, ακόμη καλύτερο θα ήταν αν η πρόοδος αυτής της λειτουργίας γινόταν εμφανής στον χρήστη.

Υπάρχουν και ορίσμενα άλλα στοιχεία που με μια πρώτη ματιά μπορεί να μην φαίνονται σημαντικά, αλλά προσθέτουν πολύ στην ευχρηστία και στην φιλικότητα του UI. Για παράδειγμα, πολύ σημαντικό είναι να μπορ εί ο χρήστης να «βγει» από την εφαρμογή οποιαδήποτε στιγμή θελήσει, χωρίς να χρειάζεται, ας πούμε, να γυρίσει πρώτα στην εισαγωγική οθόνη. Επίσης, η δυνατότητα να γυρίσει πίσω σε όποιο στάδιο της εφαρμογής θέλει βοηθάει σημαντικά την χρήση του προγράμματος. Ακόμη, σε πολλά UI υπάρχουν ορισμένα «ειδικά κλειδιά» ή special keys όπως λέγονται, που επιτελούν κάποια συγκεκριμένη εργασία. Είναι, γενικά, καλό να υπάρχουν τέτοιες ευκολίες, αλλά δεν πρέπει να υποχρεώνεται ο χρήστ ης να τα χρησιμοποιεί, ούτε και να «χάνεται» από το πλήθος τους. Μια καλή λύση θα ήταν να υπάρχουν ειδικά κλειδιά για τις κυριότερες λειτουργίες, αλλά και πάλι σε καμμία περίπτωση δεν θα πρέπει αυτά τα κλειδιά να είναι ο μόνος τρόπος εκτέλεσης αυτών των λειτουργιών.

Σε πολλά UI γίνεται χρήση γραφικών τα οποία είτε αναπαριστούν κάποια λειτουργία του συστήματος (όπως τα special keys) ή παίζουν ρόλο «διακοσμητικό». Και στις δύο περιπτώσεις η χρήση τους πρέπει να είνα ι προσεχτική γιατί διαφορετικά μπορεί αντί να βοηθήσουν το χρήστη να τον μπερδεψουν. Έτσι, όταν έχουν κάποια λειτουργικότητα, θα πρέπει να είναι ευνόητο το τι αναπαριστούν, ενώ καλό θα ήταν να υπάρχει και κάποιου είδους λεξική περιγραφή. Από την άλλη μερι ά, όταν δεν έχουν καμμιά λειτουργιότητα, αυτό θα πρέπει να γίνεται ξεκάθαρο με το να μην τους δίνεται περισσότερη έμφαση απ’ ότι πρέπει.

Συνήθως, UI και χρώματα πάνε μαζί. Δεν νοείται σήμερα να υπάρχει UI που να «φιλοδοξεί» να προωθήσει κάποια εφαρμογή στην αγορά και να μην έχει χρώματα. Όμως, όσο σημαντική είναι η χρησιμοποίηση χρωμάτω ν για να προσελκύσει τον χρήστη, άλλο τόσο δύσκολη είναι επιλογή τους και ο συνδυασμός τους μέσα στο UI. Η σωστή χρήση τους βοηθάει στο να επικεντρώνεται ο χρήστης ακεί που χρειάζεται κάθε φορά, αλλά και τον ξεκουράζει, αφού είναι γνωστό πως το μονότονο ασπρομαύρο προκαλεί, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, άγχος, κατάθλιψη και απέχθεια με αποτέλεσμα ο χρήστης να μην έχει μεγάλη απόδοση και να τελικά να αποφεύγει την χρήση του συστήματος.

Συχνά, όμως, απαραίτητη είναι και η χρήση κειμένου. Και εδώ πρέπει να δοθεί προσοχή στην ποσότητα αλλά και στην εμφάνιση του κειμένου. ¨Ετσι, δεν θα πρέπει να δίνονται στον χρήστη άχρηστες και κ ουραστικές λεπτομέρειες, αλλά μόνο τα στοιχεία που χρειάζεται, ενώ το κείμενο θα πρέπει να είναι καλογραμμένο, χωρισμένο σε θεματικές ενότητες και με εκφράσεις, γλωσσικές ιδιομορφίες και ύφος κατανοητά στο κοινό που θα χρησιμοποιήσει την εφαρμογή.

Ο ήχος είναι κάτι που επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί στα UI, αλλά μόνο για να δόσει έμφαση και όχι σαν κανάλι πληροφοριών. Μπορεί π.χ. να χρησιμοποιηθεί όταν θέλουμε να ειδοποιήσουμε τον χρήστη ότι μια χρονοβόρα λειτουργία τελείωσε ή όταν έκανε κάποιο λάθος. Καλό θα είναι, επίσης, να υπάρχει η δυνατότητα κλεισίματος του ήχου. Ειδικότερα για συστήματα που προορίζονται για χώρους όπου εργάζονται πολλά άτομα, η δυνατότητα αυτή γίνεται επιτακτική, καθώς ο ήχος μπορεί να γίνει πολύ ενοχλητικός για τα άτομα που εργάζονται κοντά.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό απαραίτητο για την ευχρηστία και την φιλικότητα του UI είναι να μπορεί ο χρήστης να σώσει την πρόοδο της εργασίας του, έτσι ώστε την επόμενη φορά να συνεχίσει από το σ ημείο που σταμάτησε, χωρίς να χρειαστεί να ξανακάνει τα ίδια πράγματα. Μάλιστα, πολλά UI κάνουν αυτόματα αυτή την δουλειά σε τακτά χρονικά διαστήματα για να προφυλάξουν τον χρήστη από απώλεια μεγάλου μέρους της δουλειάς στην περίπτωση που κάτι απρόσμενο συμβεί (π.χ. διακοπή ρεύματος ή λάθος χειρισμός από πλευράς χρήστη).

Αυτά είναι σε γενικές γράμμες μερικά από τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνουν υπ’ όψη οι σχεδιαστές του UI μιας εφαρμογής. Τώρα, ειδικότερα για Hypertext/Hypermedia, υπάρχουν και μερικά ακόμη πράγματα που πρέπει να προσεχθούν. Μερικά από αυτά είναι :